Rowerzyści na drodze

W Polsce rowerzyści stanowią około 10% ofiar śmiertelnych wypadków drogowych. W przeliczeniu na 1 mln mieszkańców w Polsce rocznie ginie 16 rowerzystów. To niechlubny rekord Unii Europejskiej - średnia „starych" krajów UE wynosi 4 (CARE Database / EC EUROSTAT). Wprawdzie w Holandii rowerzyści to 20% ofiar śmiertelnych, ale przy aż 30% udziale ruchu rowerowego w podróżach (tymczasem w Polsce wynosi on zaledwie 1-2%!) i i znacznie wyższym poziomie bezpieczeństwa drogowego ogółem.

W 2005 roku w Polsce zginęło 603 rowerzystów. Dla porównania, w tym samym roku w Niemczech (82 mln mieszkańców), gdzie podróży rowerem jest wielokrotnie więcej niż w Polsce, zginęło 575 rowerzystów.

Niestety, dotychczas prowadzone w Polsce działania na rzecz bezpieczeństwa ruchu rowerowego opierały się z reguły na stereotypowym wyobrażeniu pijanego, nieoświetlonego rowerzysty zataczającego się od jednej krawędzi jezdni do drugiej. Tymczasem nawet pobieżna analiza danych o zdarzeniach drogowych wykazuje, że stereotyp ten ma niewiele wspólnego z rzeczywistością.

Po pierwsze, zdarzenia drogowe z udziałem rowerzystów pod wpływem alkoholu są rzadkie - stanowią 6% ogółu zdarzeń z udziałem rowerzystów w Warszawie i 5,5% wypadków w skali kraju.

Po drugie, jedynie niewielka część ogółu wypadków zdarza się w godzinach nocnych (w Warszawie 12%, w Polsce - ok. 20% łącznie w nocy, o zmroku i o świcie). Porównania z rozkładem godzinowym natężenia ruchu rowerowego nie wykazują nadreprezentacji zdarzeń drogowych w nocy, a także w godzinach półmroku. W Warszawie dla żadnego z odnotowanych w latach 2004-2006 zdarzeń nie wskazano jako przyczyny "jazdy bez wymaganego oświetlenia", w skali Polski jest to 1,1% ogółu wypadków z udziałem rowerzystów.

Tradycyjne akcje stawiające za cel poprawę bezpieczeństwa ruchu rowerowego - rozdawanie świateł rowerowych, kamizelek i akcesoriów odblaskowych, promocja trzeźwości, kontrole rowerzystów pod tym kątem - koncentrują się zatem na czynnikach o marginalnym, trzeciorzędnym znaczeniu. Trudno zatem się dziwić, że nie przynoszą one wymiernych rezultatów w postaci np. zmniejszenia liczby wypadków z udziałem rowerzystów, wykraczających poza fluktuacje statystyczne. Konieczna jest zmiana podejścia do kwestii bezpieczeństwa ruchu rowerowego.

Większość rowerzystów instynktownie najbardziej obawia się najechania z tyłu przez samochód. Tymczasem w Warszawie zdecydowana większość (72%) zdarzeń z udziałem rowerzystów to zderzenia boczne pojazdów. Poza zderzeniami bocznymi występują także najechania rowerzystów na pieszych (12%). Zderzenia tylne pojawiają się dopiero na trzecim miejscu (9%). Pozostałe rodzaje zdarzeń (zderzenia czołowe, najechania na unieruchomiony pojazd) notowane są sporadycznie.

Najczęstszą przyczyną zdarzeń z udziałem rowerzystów w Warszawie jest nieudzielenie pierwszeństwa przejazdu, nieco częściej przez kierowcę samochodu niż rowerzystę(...).

Ze względu na rodzaj zdarzeń, kluczową rolę odgrywają miejsca przecięć ruchu rowerowego z samochodowym i pieszym - skrzyżowania, przejazdy rowerowe, miejsca włączenia do ruchu. Dane z dużych miast (Warszawa, Kraków) wskazują na to, ze ulice wyposażone w ścieżki rowerowe przodują w liczbie zdarzeń. Na przykład w Warszawie na 10 ulic o największej liczbie zdarzeń, 5 stanowiły ulice już wyposażone w ścieżki rowerowe. Częściowo wynika to zapewne ze zwiększonego ruchu rowerowego na tych ulicach, jednak stanowi też niepokojący sygnał, że sama budowa ścieżek rowerowych nie zawsze przyczynia się do poprawy bezpieczeństwa.

Do zdarzeń często dochodzi na skrzyżowaniach z działającą sygnalizacją świetlną (w Warszawie - 28% ogółu). Jedynie niewielka część tych zdarzeń spowodowana jest wjechaniem na czerwonym świetle. Warto zwrócić uwagę, że przy typowym programie sygnalizacji świetlnej rowerzysta pokonujący przejazd rowerowy na zielonym świetle może zostać rozjechany przez samochody nadjeżdżające z trzech rożnych kierunków.

Fragment artykułu Aleksandra Buczyńskiego "Bezpieczne korzystanie z roweru". Więcej na stronie Stowarzyszenia Zielone Mazowsze www.zm.org.pl